Οι ειδήσεις του Αυγούστου

Θα ήταν κάπως παράδοξο σήμερα, την εβδομάδα κατά την οποία συμπληρώθηκαν 90 χρόνια από την επιβολή του μεταξικού καθεστώτος, να ισχυριστεί κάποιος ότι «τον Αύγουστο δεν υπάρχουν ειδήσεις». Και μπορεί για την Ελλάδα των αρχών του 19ου αιώνα να μην ήταν είδηση ότι στις 4 Αυγούστου κάποιος πρίγκιπας, ονόματι Κλέμενς φον Μέτερνιχ, ανέλαβε το υπουργείο Εξωτερικών της Αυστρίας, αλλά σίγουρα ήταν είδηση ότι «ο “Υμνος εις την Ελευθερίαν” του Διονυσίου Σολωμού καθιερώνεται ως εθνικός ύμνος της Ελλάδας» (sansimera.gr).

Ας μην ξεχνάμε ότι στις 6 Αυγούστου 1945 η ανθρωπότητα γνώρισε τον πυρηνικό εφιάλτη. Στις 14 του ίδιου μήνα το 1974 ξεκίνησε ο δεύτερος Αττίλας στην Κύπρο. Το τουρκικό ερευνητικό σκάφος «Χόρα» μπήκε στα όρια της ελληνικής υφαλοκρηπίδας Αύγουστο του 1976. Το 1991 έγιναν το πραξικόπημα κατά του Γκορμπατσόφ και λοιπά πολλά –μα πάρα πολλά– που δείχνουν ότι η ανθρωπότητα δεν σταματάει, ούτε λιάζεται στις παραλίες τον Αύγουστο. Προχωράει, με τους δικούς της ρυθμούς, παράγοντας κακές και καλές ειδήσεις, όπως έγινε στις 6 Αυγούστου 1991 όταν εγκαινιάστηκε η νέα όψη του Διαδικτύου, το γνωστό World Wide Web (Παγκόσμιος Ιστός).

Το κλισέ ότι «τον Αύγουστο δεν υπάρχουν ειδήσεις» αποδίδεται στον εκδότη και λόγιο κ. Πέτρο Παπασαραντόπουλο, ο οποίος το 1993 εξέδωσε μια συλλογή άρθρων του Ουμπέρτο Εκο με αυτόν τον τίτλο (εκδ. Παρατηρητής, μτφρ. Θεόδωρος Ιωαννίδης). Στο βιβλίο υπάρχει ένα ομότιτλο άρθρο, στο οποίο ο πολυσχιδής συγγραφέας εξιστορεί πως, όντας σε διακοπές, έμαθε από τη «Fiji Times» την εισβολή του Ιράκ στο Κουβέιτ. Ναι, και αυτό έγινε στον «λειψό από ειδήσεις» Αύγουστο.

Επιστρέφοντας στην Ιταλία, γράφει, «έπεσα με τα μούτρα στο διάβασμα παλιών εφημερίδων», το οποίο «δεν μου προσέφερε τίποτε άλλο» πέρα από «κάποιες ιστορίες με ναρκωτικά (που κάπου τις είχα ξανακούσει), κάποιες διαμάχες σχετικά με την εποχή της πρώτης φάσης του ιταλικού κράτους, κάποιο συνηθισμένο μυστηριώδες έγκλημα, τους καβγάδες στο εσωτερικό του κομμουνιστικού κόμματος, τα δάση που καίγονται… Αν έπαιρνα τις εφημερίδες του Αυγούστου της περασμένης χρονιάς, θα διάβαζα τα ίδια πράγματα. Αλίμονο στη χώρα όπου συμβαίνουν πάντοτε τα ίδια» (23.9.1990).

Ετσι φτιάχτηκε ο μπακαλιάρος ότι «τον Αύγουστο δεν υπάρχουν ειδήσεις». Στα καθ’ ημάς, αυτή η εντύπωση πιθανώς οφείλεται στο γεγονός ότι ξεσπούν πολλές και μεγάλες πυρκαγιές. Αυτές έχουν εντυπωσιακές εικόνες, αλλά λίγη πληροφορία. Πού ξεκίνησε, τι καίει, πού κατευθύνεται, τι δυνάμεις επιχειρούν και ποιες είναι οι οδηγίες των Αρχών. Ολα αυτά σε αφηγηματικό λόγο συμπληρώνουν δεν συμπληρώνουν δύο λεπτά. Η τηλεόραση όμως χρειάζεται την εικόνα της φλόγας που κατακαίει τα δάση, τον κόκκινο νυχτερινό ουρανό, τη σκοτεινιά που δημιουργεί ο καπνός και τα αποκαΐδια που αφήνει πίσω της η πυρκαγιά. Θέλει, όμως, και τη λεζάντα για να τη δικαιολογήσει, δηλαδή την περιγραφή των ρεπόρτερ που τρέχουν καλοκαιριάτικα όπου υπάρχει φωτιά. Γι’ αυτό κάθε Αύγουστο έχουμε μαραθώνιες μεταδόσεις από «τα μέτωπα», μαζί με τους συνήθεις μπακαλιάρους: «πύρινη κόλαση» ή «λαίλαπα», «εφιάλτης στις φλόγες», «αγωνία των κατοίκων» κ.λπ. Λογικό! Τι θα μπορούσε να πει κανείς για να ντύσει τις πολύτιμες για την τηλεόραση εικόνες; Πόσα επίθετα υπάρχουν για να αποτυπωθεί κάτι, που ο φακός της κάμερας περιγράφει με 24.000 λέξεις το δευτερόλεπτο, αν θεωρήσουμε ως δεδομένο ότι «μία εικόνα ισούται με χίλιες λέξεις» και η κινούμενη εικόνα έχει 24 καρέ το δευτερόλεπτο;

Η σημαντικότερη όμως παρατήρηση στην αφήγηση του Ουμπέρτο Εκο είναι άλλη. «Αν δεν είχα διαβάσει τη (σ.σ.: μικρή, αλλά με πολύ συμπυκνωμένη πληροφορία) “Fiji Times” θα υποτιμούσα, ίσως, τη σοβαρότητα της κρίσης στον Κόλπο, επειδή θα στεκόμουν πιθανότατα στο πρόβλημα κάποιας ντίσκο που βρίσκεται ακριβώς πάνω στα όρια δύο νομών». Συνεπώς το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχουν ειδήσεις τον Αύγουστο, αλλά πόσες χάνουμε χαζεύοντας τις πυρκαγιές.