Ας ξεκινήσω με μια εξομολόγηση. Υπήρξα(;), είμαι(;) αιώνιος φοιτητής αμερικανικού πανεπιστημίου. Τελείωσα όλα τα μαθήματα media studies του New School, αλλά δεν κατέθεσα ποτέ πτυχιακή εργασία. Οσα έμαθα ήταν πολύτιμα για τη δουλειά μου, αλλά το «χαρτί» στον ιδιωτικό τομέα δεν δίνει επιπλέον «μόρια». Επειτα από πολλά χρόνια, διαπίστωσα ότι τα αποκαλούμενα «credits» που παίρνουν οι φοιτητές ανά μάθημα ήταν καταχωνιασμένα σε μια βάση δεδομένων του πανεπιστημίου.
Ουδείς υπουργός ασχολήθηκε με την αφεντιά μου και χιλιάδων άλλων φοιτητών που (σίγουρα) θα βρίσκονται σε περίεργες φάσεις της εκπαιδευτικής διαδικασίας στο δαιδαλώδες σύστημα των ΗΠΑ. Στην Ελλάδα, πάλι, για να παραμείνουν ή να διαγραφούν φοιτητές χρειάζεται νόμος και οι συναφείς υπουργικές αποφάσεις. Συνεπώς, έχει νόημα το ερώτημα του Απόστολου Λακασά για τους αποκαλούμενους «αιωνίους»: «Θα διαγραφούν στα έξι χρόνια; Μήπως, υπό την πίεση των αντιδράσεων και τον φόβο του πολιτικού κόστους, η (όποια) τότε κυβέρνηση θα κάνει πίσω, δίνοντας παρατάσεις επί παρατάσεων μέχρι να “επιστρέψει” το καθεστώς των “αιωνίων”;» («Καθημερινή», 3.9.2026). Δηλαδή η λειτουργία κάθε μεμονωμένου ΑΕΙ εξαρτάται από τα κέφια ή τον φόβο του πολιτικού κόστους, της (όποιας) κυβέρνησης.
Για τους προύχοντες της εκπαίδευσης έχουμε μια win-win κατάσταση. Ο/η υπουργός κερδίζει δημοφιλία· είτε δείχνει «σθένος» διαγράφοντας τους «αιωνίους» είτε «μεγαλοθυμία» παρατείνοντας την παραμονή τους. Οι πρυτάνεις και τα συμβούλιά τους δεν μπαίνουν στο καμίνι της αντιπαράθεσης για τις διαγραφές, ούτε της ευθύνης για τις μη διαγραφές. Η φοιτητική αιωνιότητα, όπως και πολλά άλλα, έχει κόστος για τα ΑΕΙ, αλλά η απάντηση της ακαδημαϊκής κοινότητας είναι «δεν φταίμε εμείς για την κατάσταση των πανεπιστημίων… Φταίει το υπουργείο που “δεν κάνει τις διαγραφές”, ή “δεν προχωράει το τάδε θέμα”, ή “απαγορεύει το άλλο”» κ.ο.κ.
Ετσι η νομενκλατούρα της εκπαίδευσης είναι ευχαριστημένη, αλλά το σύστημα κάθεται ανεπαισθήτως όλο και πιο χαμηλά. Μέχρι να γίνει της ΕΣΣΔ. Ολα τα συγκεντρωτικά συστήματα φθείρονται από την επαφή τους με την πολύμορφη πραγματικότητα μέχρι να αποκαλυφθεί το σημείο ρήξης.
Βεβαίως, κάθε διαδικασία αποκέντρωσης δεν είναι περίπατος. Εχει πολλά αγκάθια, με πρώτο ότι στην αρχική φάση αποκεντρώνει τα αρνητικά στοιχεία του συστήματος που το γέννησε και φυσικά της διαφθοράς. Είναι λογικό να φαντάζει βουνό το κόστος μετάβασης και λόγω της συντηρητικής φύσης των ανθρώπων, προτιμάμε τις υπάρχουσες δυσλειτουργίες με τη φρούδα ελπίδα πως με κάποια μερεμέτια όλα θα διορθωθούν.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Καθημερινή» στις 4.9.2026
