Είκοσι πέντε χρόνια μετά, ήρθε η ώρα να το ομολογήσουμε. Η Αλ Κάιντα νίκησε. Οχι επί του πεδίου, αλλά κατόρθωσε να κάνει τον δυτικό κόσμο… άλλο κόσμο. Πιο κυνικό και λιγότερο ελεύθερο. Γκουαντάναμο, Αμπού Γκράιμπ, στρατός στους δρόμους, εξευτελιστικοί έλεγχοι στα αεροδρόμια, αχρείαστοι πόλεμοι στο Ιράκ και στο Ιράν, ισλαμοφοβία, Ντόναλντ Τραμπ. Η Αμερική έπαψε να είναι ανεκτική, η Δύση έγινε λιγότερο δυτική.
Υπήρχε άλλος δρόμος μετά το σοκ της 11ης Σεπτεμβρίου 2001; Σε χονδρικές γραμμές όχι. Ο ελεύθερος κόσμος έπρεπε να αμυνθεί, αλλά ο τρόπος αντίδρασης διαμόρφωσε πολιτικές που όλοι πληρώνουμε σήμερα. Ο «πόλεμος κατά της τρομοκρατίας» έγινε όχημα προσωπικών φιλοδοξιών και συλλογικών ιδεοληψιών, που έκαναν τον Μπιλ Λάντεν –όσο ζούσε– να χαμογελάει με ικανοποίηση. Οι διαμάχες CIA – Πενταγώνου για το ποιος θα έχει τον πρώτο λόγο στον πόλεμο εμπόδισαν την άμεση απονομή δικαιοσύνης, όταν τις πρώτες ημέρες μετά το τρομοκρατικό χτύπημα εντοπίστηκε ο αρχιτρομοκράτης στα βουνά της Τόρα-Μπόρα.
Το χειρότερο όμως είναι η διάβρωση των θεσμών που πέτυχε ο τότε αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Ντικ Τσέινι, η ενίσχυση της προεδρίας έναντι των άλλων δύο εξουσιών υπό τη «θεωρία της ενιαίας εκτελεστικής εξουσίας». Τότε θεωρήθηκε κάτι «έκτακτο» για τις ανάγκες του πολέμου κατά της τρομοκρατίας, αλλά 25 χρόνια μετά ζει και χρησιμεύει στον Ντόναλντ Τραμπ να κάνει τα παλαβά του. Δυστυχώς, οι θεσμοί δύσκολα χτίζονται και εύκολα –με ένα σοκ– καταστρέφονται. Ειδικώς όταν οι πολιτικοί υπολογίζουν «να κάνουν την κρίση ευκαιρία» για δικά τους, πολιτικά και άλλα, οφέλη.
Με βάση αυτήν τη θεωρία δικαιολογήθηκαν πολλά δεινά. Δεν θα αναφερθούμε στην απίστευτη και πρωτοφανή –για ολόκληρο τον δυτικό κόσμο– διαφθορά που ενέσκηψε στον Λευκό Οίκο επί της προεδρίας Τραμπ, τα «δωράκια» προς την οικογένειά του από κυβερνήσεις και αμφιβόλου ποινικού μητρώου ιδιώτες. Αυτό πλέον μοιάζει να είναι το μικρότερο –πού φτάσαμε;– κακό.
Η μάχη κατά της τρομοκρατίας και η «θεωρία της ενιαίας εκτελεστικής εξουσίας» δικαιολόγησαν: έναν πόλεμο στο Ιράκ με ψευδή προσχήματα, που χαντάκωσε την αμερικανική οικονομία· έναν πόλεμο στο Ιράν με τα ίδια προσχήματα, που χαντακώνει την παγκόσμια οικονομία· το άγος του Γκουαντάναμο και τα βασανιστήρια· ένα πρόγραμμα μαζικών παρακολουθήσεων πολιτών που αποκάλυψε ο Εντουαρντ Σνόουντεν, αλλά δεν κουνήθηκε φύλλο· παραβιάσεις δικαιωμάτων, ακόμη και δολοφονίες, Αμερικανών πολιτών σε διάφορες αντιμεταναστευτικές επιχειρήσεις κ.λπ. Τι περισσότερο μπορούσε να ελπίζει ο Μπιν Λάντεν όταν σχεδίαζε τις φρικτές επι-θέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου;
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Καθημερινή» στις 12.9.2026
