Εχουμε δει πολλάκις σε αμερικανικές ταινίες σερίφηδες να τσακώνονται με το FBI για το αποκαλούμενο jurisdiction: ποιος έχει τη δικαιοδοσία να ασχοληθεί με κάποιο έγκλημα. Αυτή είναι η χολιγουντιανή εκδοχή μιας μακράς διαμάχης, για τα όρια παρέμβασης της ομοσπονδιακής κυβέρνησης στις τοπικές υποθέσεις. Αμέσως μετά την ψήφιση του Συντάγματος (1789) ξεκίνησε ένας έντονος διάλογος με ανώνυμη αρθρογραφία, μεταξύ των Φεντεραλιστών που ήθελαν ισχυρότερη ομοσπονδία και των Αντιφεντεραλιστών που τη φοβούνταν. Οι πρώτοι χρησιμοποιούσαν το ψευδώνυμο «Publius», από τον Πόπλιο Βαλέριο Ποπλικόλα, έναν από τους ιδρυτές της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας, και οι δεύτεροι ήταν «Cato», «Brutus» κ.ά., από τον Κάτωνα τον Νεότερο και τον Βρούτο, που αντιστάθηκαν στη δικτατορία του Ιουλίου Καίσαρα.
Η διαμάχη κορυφώθηκε στον εμφύλιο πόλεμο (1861-1865), όπου το επίδικο ήταν η δουλεία, αλλά επί της ουσίας απαντήθηκε το ερώτημα αν η ομοσπονδιακή κυβέρνηση μπορεί να επιβάλλει στις πολιτείες νόμους που είναι αντίθετοι στα ήθη –εν προκειμένω– των Νοτίων.
Παρά τη νίκη των Βορείων (Φεντεραλιστών), η διαμάχη συνεχίζεται. Το 1957 ο Αϊζενχάουερ χρησιμοποίησε την εθνοφρουρά του Αρκάνσας για να επιβάλει την απόφαση του ανωτάτου δικαστηρίου, που έκρινε αντισυνταγματικό τον φυλετικό διαχωρισμό της χρήσης σχολικών υποδομών. Το ίδιο έκανε ο Τζον Κένεντι για την εισαγωγή μαύρων φοιτητών στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Αλαμπάμα και ο Λίντον Τζόνσον όταν οι τοπικές αστυνομικές αρχές της ίδιας πολιτείας δήλωσαν «αδυναμία» να προστατεύσουν τους διαδηλωτές υπέρ των πολιτικών δικαιωμάτων.
Σήμερα η διαμάχη για την ομοσπονδιοποίηση υποχωρεί. Η συντηρητική πλειοψηφία του ανωτάτου δικαστηρίου επανέφερε το δικαίωμα των πολιτειών να νομοθετούν κατά το δοκούν για τις αμβλώσεις και φέτος ξηλώνει μέρος της νομοθεσίας του 1965 για τα πολιτικά δικαιώματα, δίνοντας το ελεύθερο στη Λουιζιάνα να επαναχαράξει τις εκλογικές περιφέρειες εις βάρος περιοχών όπου πλειοψηφούν οι Αφροαμερικανοί.
Μια καρικατούρα της διαμάχης Φεντεραλιστών – Αντιφεντεραλιστών ζούμε αυτόν τον καιρό στην Ευρώπη. Λέμε «καρικατούρα» διότι η ευρωπαϊκή ενοποίηση δεν έχει μπει ακόμη στα κρίσιμα ζητήματα. Η κυβέρνηση του Βίκτορ Ορμπαν ήταν εν τοις πράγμασι η μεγαλύτερη αμφισβήτηση του εγχειρήματος, αλλά έχουμε και τα δικά μας μικρά τοπικά, όπως είναι η διαμάχη των Ελλήνων υπουργών με την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία για τα όρια της δικαιοδοσίας της.
Είναι άραγε ο Αδωνις Γεωργιάδης, που δηλώνει ότι «έχουμε δημοκρατία όσο μας το επιτρέπει ακόμη η κ. Κοβέσι», ο «Βρούτος» των καθ’ ημάς Αντιφεντεραλιστών; Η ιστορία επαναλαμβάνεται με περίεργους τρόπους, ενίοτε και κωμικούς, αλλά σίγουρα αυτή η διαμάχη, που τελικώς θα κριθεί στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, έθεσε το κρίσιμο ζήτημα της δικαιοδοσίας των ευρωπαϊκών οργάνων στα τοπικά ήθη και έθιμα, όπως είναι το ρουσφέτι. Στο κάτω κάτω της γραφής, ο πρώτος καταδικασθείς για διασπάθιση κοινοτικών κονδυλίων υπουργός του ΠΑΣΟΚ, Νίκος Αθανασόπουλος, ήταν και ο πρώτος που είπε «όταν εμείς οι Ελληνες χτίζαμε Παρθενώνες, εσείς οι βάρβαροι τρώγατε βελανίδια». Απευθυνόταν σε Βέλγο αξιωματούχο της ΕΟΚ.
Επιπλέον υπήρξε και η μίνι λαϊκή εξέγερση, όταν η Κομισιόν για λόγους δημόσιας υγείας (νόσος των «τρελών αγελάδων») εξέδωσε απαγόρευση για την κατανάλωση εντοσθίων. Ηταν η γνωστή «μάχη της γαρδούμπας» ή «του κοκορετσιού».
Συνεπώς είναι «όλα της Ομοσπονδίας δύσκολα και ο Αδωνις φορτωμένος», αλλά αυτό πρέπει να το θυμόμαστε κάθε φορά που μιλάμε για την «απούσα Ευρώπη» από τις μεγάλες προκλήσεις. Αν για τη δικαιοδοσία στον ΟΠΕΚΕΠΕ γίνεται τόση φασαρία, φανταστείτε τι θα ζήσουμε για τα σοβαρά θέματα ενοποίησης. Ή, όπως ρώτησε ο ιστορικός Πίτερ Φράνκοπαν: «Είναι ρεαλιστικό να πιστεύουμε ότι Ελληνες στρατιώτες θα υπερασπιστούν τη Φινλανδία ή τις χώρες της Βαλτικής αν δεχθούν επίθεση;» («Καθημερινή», 3.5.2026).
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Καθημερινή» στις 10.5.2026
