Στρίβειν διά του εκλογικού νόμου

Είναι μεγάλη η τομή στο πολιτικό σύστημα που προτείνει ο πρωθυπουργός για την αλλαγή του εκλογικού νόμου. Οπως είπε ο ίδιος στη Βουλή, «έχει έρθει η ώρα, κ. Ανδρουλάκη –μετά τις εκλογές, το τονίζω–, να κάνουμε μία ειλικρινή συζήτηση για το ποιο εκλογικό σύστημα υπηρετεί σήμερα καλύτερα τις ανάγκες της χώρας. Για τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα του σταυρού (…). Να συζητήσουμε λογικές ενός μεικτού συστήματος με μικρότερες περιφέρειες και μεγαλύτερες περιφέρειες – όπου ενδεχομένως κάποιοι μπορεί να εκλέγονται με σταυρό και να εκλέγονται με λίστα» (16.4.2026).

Ενα τέτοιο εκλογικό σύστημα –το αποκαλούμενο και «γερμανικό»– θα χτυπήσει στη ρίζα βαθιές παθογένειες του πολιτικού συστήματος και συνεπώς θα αποτελέσει τη μεγαλύτερη μεταρρύθμιση της διακυβέρνησής του. Διότι καλές και εξαιρετικώς χρήσιμες είναι οι εφαρμογές του gov.gr, αλλά η ψηφιοποίηση της γραφειοκρατίας δεν αποτελεί μεταρρύθμιση. Τα app που έχουμε στο κινητό μας είναι «μεταρρυθμιστικά μπινελίκια». Γλυκαίνουν τον ουρανίσκο, αλλά αποτελούν άδειες θερμίδες, αφού δεν αλλάζει η δομή της κρατικής γραφειοκρατίας.

Υπάρχουν όμως δύο ερωτήματα. Το πρώτο είναι «γιατί τώρα;». Γιατί άνοιξε τώρα ο πρωθυπουργός τον διάλογο για αυτήν τη μεγάλη τομή; Μια εξήγηση για το επταετές χασομέρι είναι η προσευχή του Αγίου Αυγουστίνου: «Θεέ μου! Δώσε μου αγνότητα και εγκράτεια, αλλά όχι ακόμα». Η δεύτερη εξήγηση είναι… πασοκική. Για το όργιο των προσλήψεων στο Δημόσιο τη δεκαετία του ’80, το ΠΑΣΟΚ έκανε εμπράκτως την αυτοκριτική του με τον νόμο Πεπονή το 1994. Για το χάλι που οδήγησε τα ΑΕΙ ο νόμος-πλαίσιο του 1982, υπήρξε ο νόμος Διαμαντοπούλου, ασχέτως αν αυτός δεν φτούρησε. Ισως οι σημερινές πρωτοβουλίες του πρωθυπουργού να είναι η έμπρακτη αυτοκριτική του. Το 2019 άλλαξε το άρθρο 86 του Συντάγματος και τον εκλογικό νόμο. Τώρα θέλει να τα ξαναλλάξει.

Το δεύτερο ερώτημα είναι «γιατί μετά;». Γιατί η συζήτηση πρέπει να γίνει μετά την κάλπη και προς τι τόση έμφαση, «μετά τις εκλογές, το τονίζω». Να σημειώσουμε παρεμπιπτόντως ότι ζητείται από την αντιπολίτευση να συναινέσει από τώρα με 180 ψήφους στις συνταγματικές αλλαγές, τις οποίες θα διαμορφώσει κατά το δοκούν η επόμενη πλειοψηφία της Βουλής; Και πώς θα εφαρμοστεί το 2031 αυτό το σύστημα αν η αντιπολίτευση του 2027 δεν συναινέσει; Το ‘χει τόσο σίγουρο ο πρωθυπουργός ότι θα είναι δεύτερο κόμμα το ΠΑΣΟΚ; Κατά καιρούς στις δημοσκοπήσεις ξεπετάγονται διάφορα φρούτα, που διεκδικούν την επίζηλη θέση.

Στην κωμωδία του Γιάννη Δαλιανίδη «Ο ατσίδας» (1962), όποτε κάποιος βρισκόταν υπό την απειλή όπλου στο δίλημμα «γαμπρός ή μακαρίτης;», αποκρινόταν «αρραβωνιάζομαι…». Ισως αυτό να τα εξηγεί όλα. Οποτεδήποτε η κυβέρνηση βρίσκεται σε δυσχερή θέση, ο πρωθυπουργός ξεφουρνίζει μια πρόταση για θεσμικές μεταρρυθμίσεις.

Ελπίζουμε ότι δεν ισχύει το δεύτερο, αλλά όπως και να ‘χει στη βράση κολλάει το σίδερο κι αυτό το γνωρίζουμε εμπειρικώς. Ο εκλογικός νόμος που προτείνει ο κ. Μητσοτάκης σήμερα, έχει ήδη προταθεί από την αποκαλούμενη «επιτροπή Ραγκούση» το 2010, στην οποία συμμετείχαν επιφανείς καθηγητές· Νίκος Αλιβιζάτος, Αθανάσιος Διαμαντόπουλος, Σωκράτης Δώδος, Ηλίας Νικολακόπουλος, Λίνα Παπαδοπούλου, Φίλιππος Σπυρόπουλος. Αλλά φευ! Το 2010 μπήκαμε για τα καλά στην κρίση και η κυβέρνηση του Γιώργου Παπανδρέου είπε «άσ’ το γι’ αργότερα».

Τώρα, βεβαίως, δεν υπάρχει κρίση, αλλά υπάρχουν οι βουλευτές της Ν.Δ., που δίνουν ιερό αγώνα για να διατηρήσουν το δικαίωμά τους στο ρουσφέτι. Υπάρχει περίπτωση αυτοί να συναινέσουν σε μια τέτοια βαθιά μεταρρύθμιση, που θα αλλάξει τη χώρα, αλλά θα τους ξεβολέψει, αφού θα μπουν στο παιγνίδι νέοι άνθρωποι, ενώ αυτοί έχουν κάνει σοβαρότατες επενδύσεις στα πελατειακά τους δίκτυα;