Είναι πολλοί εκείνοι που θέτουν (πλέον δημοσίως) ερωτήματα για την πνευματική υγεία του Αμερικανού προέδρου. Λογικό. Ο Ντόναλντ Τραμπ είναι ο γηραιότερος άνθρωπος που ορκίστηκε μπροστά στο Καπιτώλιο. Την 20ή Ιανουαρίου 2025 ήταν 79 ετών. Πριν από αυτόν υπήρξε ο Τζο Μπάιντεν, που το 2021 ήταν 78 ετών, σπάζοντας το ρεκόρ που είχε ο Ρόναλντ Ρέιγκαν, ο οποίος ανέλαβε την εξουσία σε ηλικία 69 ετών.
Υπάρχουν όμως και άλλα, πέραν της ηλικίας του, ανησυχητικά σημάδια. Ο λόγος του γίνεται πολλάκις ασυνάρτητος και δεν αναφερόμαστε μόνο στις πολιτικές ασυναρτησίες που διαρκώς εκστομίζει. Μπερδεύει πρόσωπα και καταστάσεις, αν και το τελευταίο μπορεί να είναι λόγω της βαθιάς άγνοιας για τα πράγματα που τον διακατέχει. Τον περασμένο Οκτώβριο έκανε αξονική εγκεφάλου, με απόρρητα προς το παρόν αποτελέσματα, και πέρασε το Montreal Cognitive Assessment (MoCA), μια εξέταση που κάνουν οι γιατροί για να δουν αν υπάρχουν νοητικές βλάβες, το οποίο ο Τραμπ μπέρδεψε με IQ τεστ. Βρήκε δε την ευκαιρία να επιτεθεί στις κατά πολύ νεαρότερες πολιτικές αντιπάλους του, βουλευτές των Δημοκρατικών, Αλεξάντρα Οκτάβιο Κορτέζ και Τζασμίν Κρόκετ. Με μια εντελώς ασυνάρτητη δήλωσή του, ζήτησε να κάνουν κι αυτές το… IQ τεστ και να συγκρίνουν τα αποτελέσματα (27.10.2025).
Βεβαίως, όπως γράφει ο νευρολόγος και πρώην υπουργός Εξωτερικών της Βρετανίας Ντέιβιντ Οουεν, είναι σχεδόν αδύνατον να γίνει ψυχιατρική εξέταση εκ του μακρόθεν. Εχει όμως στο βιβλίο του «Ασθενείς ηγέτες στην εξουσία» (εκδ. Καστανιώτη) έναν εκτενή κατάλογο των συμπεριφορικών συμπτωμάτων που απαιτούνται για να διαγνωστεί το σύνδρομο της ύβρεως, με την αρχαιοελληνική έννοια, το οποίο ωστόσο δεν είναι ψυχική ασθένεια για να απαιτεί επιστημονική διάγνωση, αλλά «είναι αρρώστια της θέσης, όσο και του ατόμου».
«Η πορεία του υβριστή της αρχαίας τραγωδίας», γράφει ο Οουεν, «είναι πανομοιότυπη με τη ζωή εκείνων των πολιτικών που, γεμάτοι αυτοπεποίθηση για τις επιτυχίες τους (σ.σ.: π.χ. να κερδίσουν τις εκλογές), περιφρονούν τις εισηγήσεις που διαφωνούν με τις πεποιθήσεις τους».
Κατά τον Οουεν, «το άτομο που πάσχει από το σύνδρομο της ύβρεως: Παρουσιάζει τη ναρκισσιστική τάση να θεωρεί τον κόσμο πεδίο στο οποίο ασκεί εξουσία κι επιζητεί δόξα. Αδυνατεί να αντιμετωπίσει τα προβλήματα με τρόπο ρεαλιστικό και μη αυτοαναφορικό. Δίνει δυσανάλογο βάρος στην εικόνα και στη γενική εντύπωση. Προτιμά τις ενέργειες που (…) ευνοούν την εικόνα του. Μιλάει με μεσσιανικό ύφος για τις ενέργειές του και υπερτονίζει τα επιτεύγματά του. Ταυτίζει τον εαυτό του με το κράτος σε τέτοιο βαθμό, που θεωρεί τις επιδιώξεις και τα συμφέροντα των δύο ταυτόσημα. (…) Εμπιστεύεται απόλυτα την κρίση του και αγνοεί τις υποδείξεις ή την κριτική των άλλων. Χαρακτηρίζεται από υπέρμετρη αυτοπεποίθηση με ψευδαισθήσεις παντοδυναμίας. Πιστεύει ότι δεν είναι υπόλογο στο ταπεινό δικαστήριο της κοινής γνώμης ή των συναδέλφων του, αλλά στο ανώτερο δικαστήριο της Ιστορίας ή του Θεού. Εχει την ακλόνητη πεποίθηση ότι το δικαστήριο αυτό θα τον δικαιώσει. Είναι παρορμητικό, παράτολμο και απερίσκεπτο. Δεν έχει επαφή με την πραγματικότητα. Αυτό συνδυάζεται με προοδευτική απομόνωση. Παρασύρεται από το “ευρύτερο όραμά του” κυρίως από την πεποίθηση ότι η στάση που θέλει να ακολουθήσει είναι ηθικώς ορθότερη, και παραβλέπει άλλες πτυχές της, όπως το αν είναι εφαρμόσιμη, το κόστος και τις ενδεχόμενες ανεπιθύμητες συνέπειες. Αρνείται πεισματικά να αλλάξει γραμμή πλεύσης. Παρουσιάζει ανικανότητα να φέρει σε πέρας τις αποφάσεις του· αυτό μπορεί να ονομαστεί υβριστική ανικανότητα. Η ανικανότητα αυτή οφείλεται στην υπέρμετρη αυτοπεποίθησή του, που το κάνει να αδιαφορεί για τον τρόπο εφαρμογής της απόφασης. Η προχειρότητα συχνά συνδυάζεται με γενική έλλειψη περιέργειας».
Το βιβλίο πρωτοεκδόθηκε το 2008.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Καθημερινή» στις 11.1.2025
