Κυκλοφορεί μια περίεργη μοιρολατρία σε ό,τι αφορά τις διεθνείς σχέσεις που λέγεται realpolitik ή «αυτός ο κόσμος δεν θα αλλάξει ποτέ». Αυτός ο φαταλισμός θέλει τα έθνη να κινούνται σε ράγες, να ακολουθούν τη μοίρα τους, που είναι να κυριαρχεί το «δίκαιο του ισχυρότερου» ακόμη και όταν αυτός είναι κάποιος διαταραγμένος.
Αυτή η θεώρηση, βεβαίως, δεν εξηγεί πώς μια χούφτα ραγιάδες τα έβαλαν και τελικώς κέρδισαν κοτζάμ Οθωμανική Αυτοκρατορία, ούτε το Επος της Αλβανίας, για να περιοριστούμε μόνο στα εγχώρια παραδείγματα. Εξάλλου, θα ήταν περίεργο να ακολουθούν φυσικούς νόμους οι τεχνητές κοινωνικές κατασκευές, όπως είναι τα έθνη, αφού δεν υπάρχουν «φυσικοί νόμοι» που να προκαθορίζουν τις απλές ανθρώπινες σχέσεις.
Αν το καλοσκεφτούμε, τίποτε φυσικό δεν υπάρχει στις κοινωνίες μας. Οι νόμοι για την προστασία των αδυνάτων είναι ενάντια στη φυσική τάξη πραγμάτων. Η ελευθερία του ατόμου είναι αφύσικη· οι ισχυροί πάντα υποδούλωναν τους αδύναμους και θεωρείτο παράλογο να σηκώσει κεφάλι κάποιος πληβείος, στον ρωμαλέο αρχηγό, στον βασιλιά, στον αυτοκράτορα. Και αν το σήκωνε ήταν πολύ φυσικό να του το πάρουν. Τα εθνικά σύνορα δεν είναι φυσικά φράγματα· κανένα ζώο δεν τα καταλαβαίνει.
Το να πεθαίνει κάποιος για μια αόρατη, άοσμη και άγευστη ιδέα έρχεται σε ευθεία αντίθεση με το ένστικτο της αυτοσυντήρησης. Στη φύση, οι διδαχές του Ιησού «αγαπάτε τους εχθρούς υμών, ευλογείτε τους καταρωμένους υμάς, καλώς ποιείτε τοις μισούσιν υμάς και προσεύχεσθε υπέρ των διωκόντων υμάς» είναι παράλογες. Φυσιολογικά θα πρέπει να θέλουμε να τους φάμε το λαρύγγι.
Αυτό που ονομάζουμε πρόοδο της ανθρωπότητας ήταν και είναι ένας αέναος αγώνας ενάντια στη φύση. Οχι μόνο στο υλικό πεδίο, αλλά και στις ορμές μας. Ο πολιτισμός είναι ο αέναος αγώνας ενάντια στη φύση μας. Αυτή η πνευματική ανέλιξη που ονομάζουμε «πρόοδο» είναι πρωτίστως προϊόν εμπειρίας. Γνωρίζουμε ότι το απώτατο στάδιο του ρατσισμού είναι το Ολοκαύτωμα και γι’ αυτό λέμε «ποτέ ξανά». Ζήσαμε τη φρίκη των πολέμων και προτιμούμε την ειρήνη. Η Ιστορία διδάσκει ότι οι αλλαγές συνόρων οδηγούν σε ντόμινο συγκρούσεων και γι’ αυτό θεσπίσαμε το απαραβίαστό τους. Μάθαμε ότι «η εξουσία διαφθείρει και η απόλυτη εξουσία διαφθείρει απόλυτα» και γι’ αυτό φτιάξαμε θεσμούς ελέγχου και ισορροπιών της.
Ξέρουμε επίσης ότι αυτή η διαδικασία πολλάκις έχει και οπισθοδρομήσεις. Μετά το επαναστατικό αίτημα «για ελευθερία, ισότητα, αδελφότητα», ακολούθησαν αυτοκράτορες και καταπίεση, αλλά η Ιστορία κινήθηκε μπροστά. Ας ελπίσουμε ότι αυτήν τη φορά θα γίνει με λιγότερο αίμα.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Καθημερινή» στις 13.1.2026
