Η διαρκής υποβάθμιση των πόλεων

Είναι διαρκές το αίσθημα ασφυξίας που νιώθουν οι κάτοικοι των μεγάλων πόλεων και ιδιαιτέρως της Αθήνας. Τα πάντα είναι φύρδην μίγδην στα πεζοδρόμια· τραπεζοκαθίσματα, κάδοι απορριμμάτων, εγκαταστάσεις τηλεπικοινωνιακών παρόχων, σήματα τροχαίας, κάτι ψωραλέα δενδράκια κ.λπ. Οι ανάπηροι συμπολίτες μας είναι καταδικασμένοι σε ισόβιο κατ’ οίκον εγκλεισμό. Οι μητέρες με τα καροτσάκια πρέπει να κατεβαίνουν στο οδόστρωμα για να περάσουν· αν βρουν χώρο, γιατί κι εκεί βρίσκονται διπλοπαρκαρισμένα αυτοκίνητα…

Αυτό είναι αποτέλεσμα της αύξησης του πληθυσμού σε πόλεις χωρίς τις αναγκαίες υποδομές. Σήμερα στην Αθήνα πρέπει να κάνει κάποιος παρκούρ, μόνο και μόνο για να περπατήσει, στα άθλια πεζοδρόμια πλάτους 30 εκατοστών.

Στην Αττική ζει το 36% του πληθυσμού και προσπαθεί να καλύψει όλες τις ανάγκες του σύγχρονου βίου. Αυτές οι ανάγκες δεν υπήρχαν όταν έγινε αυτός ο – έστω φτωχός – σχεδιασμός των πόλεων. Παλιά δεν είχαν όλοι αυτοκίνητο, δεν υπήρχαν κάδοι ανακύκλωσης, τα περίπτερα δεν ήταν μίνι μάρκετ επί του πεζοδρομίου. Τώρα ακόμη και τα παρατημένα πατίνια διεκδικούν τον ελάχιστο ελεύθερο χώρο που έχει αφήσει η ανεξέλεγκτη δόμηση των περασμένων ετών.

Σαν να μην έφτανε αυτό το απίστευτο μπάχαλο, ο Πρωθυπουργός είχε μια ιδέα για να λύσει το στεγαστικό: να προστεθούν ένας ή δύο ακόμη όροφοι σε πόλεις που ήδη στενάζουν από τον υπερπληθυσμό.

Στο συνέδριο «Διάλογοι για την Αθήνα» που διοργάνωσε η εφημερίδα «ΤΟ ΒΗΜΑ» (6-7/10/2026) πρότεινε «να δώσουμε τη δυνατότητα σε κάποιον ο οποίος κατασκευάζει ένα κτίριο, το οποίο θα διατεθεί αποκλειστικά για μακροχρόνια μίσθωση, να χτίσει έναν ή δύο ορόφους παραπάνω, να πάρει δηλαδή ένα πολεοδομικό κίνητρο, με την απόλυτη δέσμευση όμως ότι το κτίριο αυτό θα χρησιμοποιηθεί γι’ αυτόν τον σκοπό» (6/10/2026).

Ισως αυτό να προκύπτει από μελέτες για τη δυνατότητα πρόσθετης δόμησης, με τη μεταφορά συντελεστών. Αυτή «ανέρχεται συνολικά σε 1.854.688 τετραγωνικά μέτρα, σε 26 δημοτικές ενότητες, πρωτίστως στον Βόρειο Τομέα Αθηνών, στην Αχαΐα, στο Ηράκλειο, στα Χανιά, στη Μαγνησία, στη Φθιώτιδα, στην Αργολίδα, στη Δράμα και στην Καστοριά». Στις παρυφές της Αθήνας προβλέπεται να προστεθούν 584.405 τ.μ. («ΤΑ ΝΕΑ» 6.11.2026).

Δεν λέμε. Καλή είναι η δόμηση. Η ελληνική οικονομία έζησε 40 χρόνια από αυτή. Αλλά οι μελέτες μεταφοράς δόμησης δεν λαμβάνουν υπόψη τους ότι η σύγχρονη εποχή θέτει κάποια επιπλέον ερωτήματα και προσθέτει διαρκώς νέες απαιτήσεις: υπάρχουν οι υποδομές π.χ. αποχέτευσης να υποδεχθούν 1,8 εκατ. επιπλέον τ.μ. στις πόλεις μας, ή θα πρέπει η ΕΥΔΑΠ να σταθμεύει φορτηγά πάνω στα φρεάτια αποχέτευσης για να μην ξεχειλίζουν, όπως έγινε στη Λεωφόρο Ποσειδώνος; Σε ποια πεζοδρόμια θα περπατούν οι κάτοικοι και σε ποια πάρκα θα βγάζουν τα παιδιά τους για να ξεσκάσουν;

Πού θα αφήνουν το αυτοκίνητό τους οι μακροχρόνιοι μισθωτές των επιπλέον ορόφων; Ηδη βγαίνουν – κυριολεκτικώς – μαχαίρια για μια θέση πάρκινγκ. Πριν από τρία χρόνια κάποιος πυροβόλησε και σκότωσε πατέρα τριών παιδιών γι’ αυτόν τον λόγο.

Η φέρουσα ικανότητα των πόλεών μας να στεγάσουν τον υπάρχοντα πληθυσμό, με όλα τα παραφερνάλια του σύγχρονου βίου, έχει εξαντληθεί προ καιρού. Το βλέπουμε, το νιώθουμε, το ζούμε καθημερινά. Οι πόλεις μας χρειάζονται υποδομές και όχι επιπλέον σπίτια. Μην πούμε ότι απαιτούν γκρεμίσματα κι όχι χτισίματα…

Αθήνα διαμαντόπετρα;

Η Αθήνα, σύμφωνα με το «Global Liveability Index» του Economist Intelligence Unit (EIU) για το 2025, ήταν η μόνη από 30 πόλεις της Δυτικής Ευρώπης και 25 της Βόρειας Αμερικής που δεν ξεπέρασε τις 80 μονάδες, δηλαδή το υψηλότερο επίπεδο συνθηκών ζωής. Το πρόβλημα είναι ότι οι συνθήκες ζωής χειροτερεύουν. Το 2026 βρέθηκε στην 88η θέση, τρεις θέσεις πιο κάτω από το 2025. Το 2025 ήταν 85η, με βαθμολογία 78,1. Πρώτη είναι η Κοπεγχάγη με βαθμολογία 98/100.

Αλλά δεν χρειάζεται να έρθουν οι ξένοι για να μας τα πουν. Σύμφωνα με τη δημοσκόπηση της Metron Analysis που παρουσιάστηκε στο συνέδριο του «Βήματος», το 72% των κατοίκων της Αττικής πιστεύει ότι η Αθήνα απέχει πολύ από τις άλλες ευρωπαϊκές πόλεις. Το 44% όσων ζουν στην Αττική θεωρεί ότι τα τελευταία χρόνια οι συνθήκες ζωής στην περιοχή τους επιδεινώθηκαν, το 37% ότι έμειναν ίδιες και μόνο το 19% ότι βελτιώθηκαν.

Οι κάτοικοι της Αττικής νιώθουν άγχος και ψυχική επιβάρυνση (71%), ανασφάλεια – εγκληματικότητα (66%), βλέπουν υποβάθμιση του φυσικού περιβάλλοντος (65%), στενάζουν από το υψηλό κόστος ζωής και στέγασης (61%) κ.ά.

Η κατάσταση αυτή έχει και σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις. Στην Αττική, όπου παράγεται το 48% του ΑΕΠ, «σπαταλάμε 110 ώρες τον χρόνο στην κίνηση» («ΤΑ ΝΕΑ», 12-2-2025). Αυτό σημαίνει ότι χάνονται είτε από την εργασία είτε από την ανάπαυση των εργαζομένων σχεδόν 14 μεροκάματα, χωρίς να υπολογίζουμε τις επιπτώσεις από τη ρύπανση και τον θόρυβο στην υγεία των ανθρώπων. Εκτός αυτού, πώς θα είναι κάποιος παραγωγικός στην εργασία του αν έχει φάει μία ώρα στην κίνηση;