Από μια Θεσσαλονίκη της ανοχής, της πολυπολιτισμικότητας, του ρωμαλέου και φιλελευθέρου Τύπου, των γραμμάτων και τεχνών φτάσαμε σε μια πόλη στην οποία καίγονται βιβλία, ζητούνται απαγορεύσεις λεξικών, γίνονται επιθέσεις κατά ιστορικών κι εκθετών βιβλίων.
Όταν κάνει κάποιος μια επιφανειακή ανάγνωση της Θεσσαλονίκης μπορεί να την αποκαλέσει πόλη «όμορφη» ή «ερωτική». Μπορεί να την κοσμήσει με διάφορα πιο λόγια επίθετα. Η Θεσσαλονίκη όμως υπήρξε πολλά περισσότερα απ’ όσα οι ποιητές κι οι ερωτευμένοι θέλουν να της προσάψουν.
Η Θεσσαλονίκη υπήρξε μια πόλη δυναμική. Οι επιχειρηματίες της, όντας μακριά από τα κέντρα αποφάσεων (και κρατικών επιδοτήσεων) ανέπτυξαν -σε αντίθεση με τον «αεριτζίδικο καπιταλισμό» της Αθήνας- τον «παραγωγικό καπιταλισμό του Βορρά». Αρκεί να σκεφτούμε πόσα καινοτόμα προϊόντα και επιχειρήσεις ξεκίνησαν από την Θεσσαλονίκη. Τα Goodys έφεραν τα ταχυφαγεία στη χώρα, η SATO ξεκίνησε το σύγχρονο έπιπλο γραφείου, ο Μπουτάρης ξανάφερε το κρασί στο τραπέζι των Ελλήνων, η ΑΓΝΟ και η ΜΕΒΓΑΛ εκσυγχρόνισαν την διανομή γάλακτος, ο «Μύλος» έδωσε νέα επιχειρηματική (και πολιτιστική διάσταση) στην βιομηχανία της ψυχαγωγίας, τα «Λαδάδικα» έγιναν πρότυπο αναβάθμισης υποβαθμισμένων περιοχών.
Η Θεσσαλονίκη, κατά μία άποψη, ευνοήθηκε από το γεγονός ότι το «κράτος των Αθηνών» δεν έσκυψε ποτέ πάνω της. Ανέπτυξε δυναμική και δυνατότητες που ευνόησαν τη ίδια και τη χώρα.
Από την άλλη πλευρά η Θεσσαλονίκη διατηρούσε πάντα τον αχό της πολυπολιτισμικής πόλης που ιστορικά υπήρξε. Αυτό φαίνεται με μια πρώτη ματιά στην κουζίνα της πόλης. Στα ζαχαροπλαστεία της θα βρει τα τούρκικα γλυκά που εμείς ονομάζουμε Πολίτικα, στα ουζερί θα γευτεί Αρμένικους μεζέδες, στα μαγειρεία θα βρει ποντιακά, μικρασιάτικα, εβραϊκά, σλάβικα, τούρκικα φαγητά. Η κουζίνα είναι απλώς μια πτυχή (ίσως η πιο ευδιάκριτη σήμερα) του ελληνικού «melting pot» (χωνευτήρι) των πολιτισμών που υπήρξε η Θεσσαλονίκη. Οι πολλές και διαφορετικές πολιτιστικές επιρροές δημιούργησαν ένα υπέροχο αμάλγαμα το οποίο υπήρξε εξαιρετικά παραγωγικό στα γράμματα, στις τέχνες, αλλά και στην οικονομική ζωή. Η Θεσσαλονίκη υπήρξε σταυροδρόμι πολιτισμών και γι’ αυτό είναι τόσο ξέχωρη.
Στην δεκαετία του 1990 τα πράγματα άρχισαν να αλλάζουν ραγδαία. Μπορούσε να το δει κανείς περπατώντας στους κεντρικούς δρόμους της πόλης.
Κατ’ αρχάς η Θεσσαλονίκη έμοιαζε όλο και περισσότερο με Αθήνα. Η αστική της τάξη άρχισε να γνωρίζει τα «αγαθά του κρατικοδίαιτου καπιταλισμού», η βιομηχανία της συμπρωτεύουσας έγινε σε ένα μεγάλο βαθμό αθηναϊκή, και το πολιτικό προσωπικό της πόλης αντί να μεταφέρει προς νότον τις αρετές της Θεσσαλονίκης, άρχισε να μεταφέρει τις παθογένειες του κέντρου στη συμπρωτεύουσα. Είναι τεράστια η ευθύνη των πολιτικών της συμπρωτεύουσας για το γεγονός ότι με την πτώση των κομμουνιστικών καθεστώτων του Βορρά, η Θεσσαλονίκη αντί να αδράξει την ευκαιρία για να ανοιχτεί και να γίνει πρωτεύουσα των Βαλκανίων βρέθηκε τρομαγμένη κι αμήχανη στο νέο τοπίο. Κι ενώ πολιτικοί του Νότου μη συνειδητοποιώντας τη μεγάλη ζημιά που κάνουν στο Βορρά με τις πλειοδοσίες στο Μακεδονικό, οι πολιτικοί της Θεσσαλονίκης σιώπησαν ως μη όφειλαν ή μπήκαν στο χορό. Όχι για το καλό της Θεσσαλονίκης, αλλά για τα μάτια της κεντρικής πολιτικής σκηνής.
Έτσι λοιπόν από μια Θεσσαλονίκη της ανοχής, της πολυπολιτισμικότητας, του ρωμαλέου και φιλελευθέρου Τύπου, των γραμμάτων και τεχνών φτάσαμε σε μια πόλη στην οποία καίγονται βιβλία, ζητούνται απαγορεύσεις λεξικών, γίνονται επιθέσεις κατά ιστορικών κι εκθετών βιβλίων.
Σήμερα η Θεσσαλονίκη είναι μια πόλη φοβισμένη μια πόλη που έχασε την χερσόνησο της Βαλκανικής κι αναζητεί κάποιο ρόλο. Μια πόλη την οποία χρησιμοποιούν οι πολιτικοί της, οι οποίοι προκειμένου να κρύψουν τις δικές τους αδυναμίες πλειοδοτούν τώρα στην αθηνοφοβία. Υπάρχει ο υδροκεφαλισμός της πρωτεύουσας, οποίος έχει πνίξει όλη την περιφέρεια. Όμως η Θεσσαλονίκη που ξέραμε μέχρι την δεκαετία του ’80 τα κατάφερνε θαυμάσια και χωρίς την Αθήνα. Αυτή τη Θεσσαλονίκη, εμείς οι Μακεδόνες, ακόμη την ψάχνουμε.
Το ζήτημα είναι να την βρουν πρώτα οι ίδιοι οι Θεσσαλονικείς…
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Απογευματινή» στις 27.10.2002
