Όλοι ξέρουμε πως οι ηλεκτρονικές πλατφόρμες παρακολουθούν τις προτιμήσεις μας, αλλά -όπως λένε- το κάνουν για καλό σκοπό: μας προτείνουν ανάλογο περιεχόμενο, έτσι ώστε να μην ψάχνουμε. Στην ουσία καταγράφουν πολλά περισσότερα, βρίσκουν και συνδυάζουν άλλα ηλεκτρονικά ίχνη που αφήνουμε στο διαδίκτυο, έτσι ώστε να κάνουν πιο στοχευμένες τις διαφημίσεις τους.
Τώρα όμως αυτή η online παρακολούθηση αποκτά κι έναν πολύ πιο πρακτικό σκοπό. Οι μεγάλες αμερικανικές εταιρίες λιανικής, αεροπλοΐας, ακόμη και μεσιτικά γραφεία χρησιμοποιούν αυτήν την τεχνολογία -ενισχυμένη από την τεχνητή νοημοσύνη- για να κόβουν τις τιμές στα …μέτρα μας.
Η ιστορία ξεκίνησε τον περασμένο Απρίλιο, όταν ένας πελάτης της JetBlue Airways διαμαρτυρήθηκε δημοσίως στο Χ ότι η τιμή του εισιτηρίου που ήθελε να αγοράσει αυξήθηκε σε μία μέρα κατά 230 δολάρια· κι εκείνος βιαζόταν να προλάβει μια κηδεία! Η εταιρία απάντησε: «Δοκιμάστε να καθαρίσετε την προσωρινή μνήμη (cache) και τα cookies ή να κάνετε την κράτηση από παράθυρο ανώνυμης περιήγησης. Λυπούμαστε για την απώλειά σας». Λίγες μέρες αργότερα ένας Νεοϋορκέζος, που είχε αγοράσει εισιτήριο της JetBlue για Φλόριντα, κατέθεσε ομαδική αγωγή επικαλούμενος αυτήν την απάντηση.
Σύμφωνα με την αγωγή, η εταιρία εφαρμόζει «δυναμική τιμολόγηση μέσω παρακολούθησης» των πελατών της. Πιθανώς οι ψηφιακοί ιχνηλάτες «έμαθαν» για το επείγον του ταξιδιού και προσάρμοσαν αυτομάτως την τιμή. Η JetBlue το αρνείται και αποδίδει την απάντηση σε λάθος υπαλλήλου. Υ δικαστική απόφαση δεν έχει βγει.
Ο ιστότοπος «ClassActionU», που φέρνει σε επαφή καταναλωτές με δικηγόρους, περιγράφει την υπόθεση ως εξής: «η αεροπορική εταιρεία παρακολουθεί κρυφά τους ταξιδιώτες και συλλέγει τα προσωπικά τους δεδομένα, ώστε να εφαρμόζει ένα καταχρηστικό σύστημα “δυναμικής τιμολόγησης μέσω παρακολούθησης”. Σύμφωνα με την αγωγή, η JetBlue χρησιμοποιεί στην ιστοσελίδα της κρυφές ψηφιακές τεχνολογίες παρακολούθησης για να ανεβάζει σε πραγματικό χρόνο τις τιμές των εισιτηρίων, με βάση τη συμπεριφορά περιήγησης του καθενός, το πόσο επειγόντως χρειάζεται να ταξιδέψει και το ιστορικό του στο διαδίκτυο» (classactionu.org, 21.9.2026).
Το κακό δεν περιορίζεται στα αεροπορικά ταξίδια και στις κηδείες που τα κάνουν επείγοντα. Επεκτείνεται πλέον σε πολλές αλυσίδες λιανικής, εστίασης, ακόμη και μεταφορών. Η συγγραφέας του βιβλίου «Gouged. The End of a Fair Price—and What That Means for Your Wallet» (Γδαρμένοι. Το τέλος της δίκαιης τιμής και τι σημαίνει αυτό για την τσέπη σας) Λίντσεϊ Όουενς έκανε on-camera ένα απλό πείραμα: η ίδια, οι συνεργάτες της και ένας δημοσιογράφος του PBS παρήγγειλαν μέσω Uber Eats την ίδια στιγμή το ίδιο γεύμα, από το ίδιο κατάστημα, στην ίδια διεύθυνση. Το γεύμα κόστισε σε όλους 13,59 δολάρια, αλλά τα έξοδα αποστολής διέφεραν· έτσι, κανένας λογαριασμός δεν βγήκε ίδιος! Πλήρωσαν από 18,35 μέχρι 22,55 δολάρια (PBS NewsHour, 11.11.2026).
Το τι γνωρίζουν για εμάς οι αλγόριθμοι των εταιριών είναι φυσικά «εταιρικό απόρρητο». Η ίδια η Όουενς παραδέχεται ότι οι διαφορές στο πείραμα «μπορεί να είναι τυχαίες», αφού δεν μπορούμε να δούμε πώς δουλεύει ο αλγόριθμος· επισημαίνει όμως ότι οι εταιρίες ξέρουν την τοποθεσία μας, τη διεύθυνση IP, το ιστορικό αγορών μας κ.ά. Κομμουνισμός που λέει «από τον καθένα σύμφωνα με τις δυνατότητές του»; Όχι ακριβώς…
Ο Μεγάλος Αδελφός στα ράφια
Η αλυσίδα λιανικής «Target», λέει η Όουενς, αλλάζει τις τιμές στην εφαρμογή της για κινητά τη στιγμή που ο πελάτης πλησιάζει ένα κατάστημα· το σκεπτικό είναι ότι «αφού είσαι στο πάρκινγκ, σίγουρα θα ψωνίσεις». Η ίδια αναφέρει επίσης ότι «αποδείχθηκε ότι η Expedia (Σ.Σ.: ταξιδιωτικό site) χρέωνε ακριβότερα για το ίδιο ακριβώς δωμάτιο ξενοδοχείου στο Μανχάταν όσους συνδέονταν από την περιοχή του κόλπου του Σαν Φρανσίσκο, σε σύγκριση με όσους συνδέονταν από περιοχές της χώρας που η ίδια θεωρούσε λιγότερο εύπορες».
Υπάρχουν και χειρότερα. Η αλυσίδα-γίγας Walmart σχεδιάζει να βάλει ψηφιακές ετικέτες τιμών σε όλα τα καταστήματά της στις ΗΠΑ έως το τέλος του χρόνου. Ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός «Groundwork Collaborative», πρόεδρος του οποίου είναι η Όουενς, εξέτασε 315 διπλώματα ευρεσιτεχνίας, ανάμεσά τους και αιτήσεις της Walmart, και ανακάλυψε ότι η εταιρία αναπτύσσει τεχνολογία που μπορεί να συνδεθεί με το Apple Watch ή με άλλη φορετή συσκευή που μετρά καρδιακούς παλμούς, σάκχαρο κ.ά. Θα τη χρησιμοποιήσουν για να μετρούν την επιθυμία των πελατών για τα προϊόντα τους και να διαμορφώνουν αναλόγως τις τιμές; Άγνωστο. Πάντως, μετά τη φασαρία που ξέσπασε με το βιβλίο της Όουενς, ο εκτελεστικός αντιπρόεδρος της Walmart Νταν Μπάρτλετ δήλωσε ρητώς σε ανοιχτή επιστολή ότι «η Walmart δεν χρησιμοποιεί και δεν θα χρησιμοποιήσει τα προσωπικά στοιχεία, το εισόδημα, το ιστορικό αγορών, την ανάγκη ή την προθυμία πληρωμής του κάθε πελάτη για να ορίσει εξατομικευμένη τιμή» (5.10.2026). Μένει να το δούμε κι αυτό…
Βιβλιογραφία
Lindsay Owens, Gouged: The End of a Fair Price—and What That Means for Your Wallet, Viking, Νέα Υόρκη 2026. Στα ελληνικά κυκλοφορεί το βιβλίο της Σοσάνα Ζούμποφ «Η εποχή του κατασκοπευτικού καπιταλισμού: ο αγώνας για ένα ανθρώπινο μέλλον στο μεταίχμιο της νέας εξουσίας», εκδ. Καστανιώτη, 2019.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Τα Νέα» στις 14.11.2026
