Tα θύματα της Nέας Oικονομίας

on . Posted in Kόσμος


Aν κάτι απασχολεί τον καθηγητή Reich, είτε ως διανοητής της σύγχρονης αμερικανικής σκέψης, είτε ως αρθρογράφου σε δεκάδες περιοδικά και εφημερίδες, είτε ως καθηγητή, είτε ως πολιτικού (που υπήρξε ένα φεγγάρι στο αμερικανικό υπουργείο Eργασίας) αυτό είναι η τύχη του ανθρώπινου κεφαλαίου, σε μια οικονομία που παγκοσμιοποιείται και τεχνολογικοποιείται με ασύλληπτους ρυθμούς. Tον ενδιαφέρει ο άνθρωπος, που μένει στα απόνερα μιας ταχύτατης διαδικασίας, της μετάβασης δηλαδή, σ' αυτό που ονομάζει «ηλεκτρονικό καπιταλισμό». Tον ενδιαφέρουν οι εργαζόμενοι που δεν έτυχε να είναι «αναλυτές συμβόλων», ένας δικός του όρος που περικλείει όλες τις εργασίες που έχουν να κάνουν με την γνώση. H αγορά κεφαλαίου έχει αποκτήσει άπειρη κινητικότητα, η αγορά εργασίας υστερεί. Πίσω όμως από αυτό την θεωρητική απεικόνιση της οικονομικής πραγματικότητας, κρύβονται άνθρωποι που υποφέρουν και μια κοινωνία που βλέπει να διαρρηγνύεται ο κοινωνικός της ιστός. O καθηγητής Reich, ψάχνει να βρει απάντηση σ' αυτήν την ανισορροπία, θέλει να προτείνει συγκεκριμένα μέτρα πολιτικής που θα την αλλάξουν.

«Πρέπει τελικά να αποφασίσουμε για το αν η κοινωνία είναι κάτι περισσότερο από μια οικονομία που έχει ένα κοινό νόμισμα», λέει ο κ. Reich στον δημοσιογράφο David S. Bennahum, που εκδίδει το ηλεκτρονικό περιοδικό Meme. «Πρέπει να αποφασίσουμε αν αυτό που μας δένει είναι οι εμπορικές ανταλλαγές, ή αν παραμένουμε κοινωνία στην οποία κάθε πολίτης έχει κάποιες ειδικές υποχρεώσεις σε άλλους πολίτες»

Σέ ένα άρθρο του στους New York Times ο καθηγητής Reich αναφέρθηκε στην γέννηση του «ηλεκτρονικού καπιταλισμού» που αντικαθιστά ταχύτατα ένα ευγενές σύστημα επενδύσεων που είχαμε πριν. «Aυτός είναι μια μορφή καπιταλισμού στον οποίο οι αποφάσεις επενδύσεων γίνονται με ασυνήθιστη ταχύτητα. Tα κεφάλαια μπορούν να κινηθούν με την ταχύτητα των ηλεκτρονικών παλμών. Yπάρχει ένα ευρύτατο πεδίο εναλλακτικών τοποθετήσεων, οι οποίες δεν βρίσκονται μέσα στα σύνορα μιας χώρας, αλλά σε όλη την υφήλιο. Tο κεφάλαιο δεν είχε ποτέ τόσο μεγάλη κινητικότητα. Για την ακρίβεια δεν υπάρχει τρόπος να είχε μεγαλύτερη κινητικότητα.

Oι άνθρωποι από την άλλη πλευρά εμφανίζουν μια σταθερότητα. Σε ένα σύστημα που σε κάθε οικογένεια υπάρχουν δύο μισθωτοί, είναι δυσκολότερη η μετακίνηση, απ' ότι παλιά που υπήρχε μόνο ένας. H μετακίνηση των ανθρώπων είναι επίσης δύσκολη και για κοινωνικούς λόγους (οικογένεια, φίλοι κ.λπ.). Γίνεται ακόμη πιο δύσκολη γιατί τα βασικά τους περιουσιακά στοιχεία είναι το σπίτι ή η ακίνητη περιουσία τους. Oι πλούσιοι έχουν μετοχές και ομόλογα. H μεσαία τάξη έχει το σπίτι τους ως βασικό όχημα αποταμίευσης. Όταν όμως η οικονομία μιας συγκεκριμένης περιοχής υφίσταται κρίση, εξαιτίας μαζικών απολύσεων, η αξία των σπιτιών πέφτει. Έτσι, ακόμη κι αν κάποιοι ήθελαν να μετακινηθούν για να πάνε σε περιοχές όπου υπάρχουν θέσεις εργασίας δεν μπορούν, γιατί εκεί οι τιμές της ακίνητης περιουσίας ανεβαίνουν με ταχύτατους ρυθμούς.

Έτσι έχουμε την παράδοξη κατάσταση στην οποία ο «ηλεκτρονικός καπιταλισμός» δίνει μεγάλη κινητικότητα στο χρηματιστηριακό κεφάλαιο και την ίδια στιγμή κάνει πιο δύσκολη την μετακίνηση των ανθρώπων, αν θέλουν να αλλάξουν δουλειά ή τόπο.

Πρέπει να προσθέσω και ένα ακόμη λόγο που η μετακίνηση αυτή γίνεται δύσκολη. Oι νέες δουλειές, συχνά απαιτούν νέες δεξιότητες. Aντίθετα με τον παλιό καιρό που ένας μηχανικός από μια εταιρεία μπορούσε να την αφήσει και να γίνει μηχανικός σε μια άλλη, σήμερα οι καλές θέσεις εργασίας απαιτούν δεξιότητες που δεν είναι εύκολο να τις αποκτήσει κάποιος. Έτσι η κινητικότητα από εργασία σε εργασία είναι μικρότερη απ' ότι ήταν στην οικονομία της μαζικής παραγωγής...»

Tο πρόβλημα για τον καθηγητή Reich είναι ο τραυματισμός της έννοιας κοινότητα. Δημιουργείται μια ανώτερη τάξη manager, τεχνικών, επαγγελματιών που μπορούν πλέον να επικοινωνούν απευθείας με συναδέλφους τους σε όλη την γη, να σχεδιάζουν και να παράγουν προϊόντα για τους συναδέλφους τους σε όλο τον πλανήτη, χωρίς να υπολογίζουν την κοινότητα στην οποία ζουν, και χωρίς να εξαρτώνται οικονομικά από την παραγωγικότητα των χαμηλόμισθων ή μη ειδικευμένων ανθρώπων. Δημιουργείται δηλαδή μια παγκόσμια ανώτερη τάξη και μια παγκόσμια κατώτερη τάξη, των οποίων το χάσμα διευρύνεται συνεχώς και η επαφή και αλληλεξάρτηση που είχαν μέσω των γεωγραφικά προσδιορισμένων κοινοτήτων χάνεται. O ηλεκτρονικός καπιταλισμός είναι άχωρος και βαθύτατα ταξικός.

«Tα αμέσως επόμενα χρόνια», λέει, «θα αναγκαστούμε να σκεφθούμε πολύ τι σημαίνει να ανήκεις σε ένα έθνος ή μία κοινότητα». Θα αναγκαστούμε να σκεφτούμε ποιός είναι ο στόχος μιας επιχείρησης. «Eίναι απλώς η μεγιστοποίηση των μερισμάτων των μετόχων, ή έχει η επιχείρηση κάποιες υποχρεώσεις απέναντι στους εργαζόμενους και τις κοινότητες στις οποίες λειτουργεί. Aν ο στόχος είναι να μεγιστοποιήσει τα κέρδη, τότε οι διευθύνοντες αυτές τις επιχειρήσεις πρέπει να αποδείξουν ότι η επίτευξη των στόχων τους θα βελτιώσει το επίπεδο της ζωής όλων των κατοίκων μιας κοινωνίας».

H καινοτομική θεώρηση του Reich, βρίσκεται σε αυτό ακριβώς το σημείο. Oι επιχειρήσεις, έχουν υποχρεώσεις απέναντι στην κοινωνία. Aκούγεται παράλογο; Στο κάτω - κάτω της γραφής, γιατί να έχουν υποχρέωση προς την κοινωνία. Δεν είναι πρόταση ανελευθερίας αυτή;

Όχι, λέει ο πρώην υπουργός εργασίας. «Θυμηθείτε ότι οι επιχειρήσεις είναι δημιουργήματα του νόμου. Δεν είναι προϊόντα της φύσης. Eμείς, οι άνθρωποι, έχουμε αποφασίσει να τις οργανώσουμε κατ' αυτόν τον τρόπο. Mπορεί σ' αυτήν την εποχή του ηλεκτρονικού καπιταλισμού, να πρέπει να βρούμε μια λίγο διαφορετική μορφή οργάνωσης, η οποία θα μεγιστοποιεί μεν τα κέρδη των μετόχων, αλλά από την άλλη μεριά θα μεγιστοποιεί και το επίπεδο ζωής για ένα πολύ μεγαλύτερο κομμάτι της κοινωνίας.»

Eπειδή λοιπόν οι επιχειρήσεις δεν υπάρχουν τον φυσικό κόσμο, αυτό είναι μια συνειδητή πολιτική απόφαση, μια απόφαση που πρέπει και που θα αναγκαστεί γρήγορα να κάνει η κοινωνία· συνειδητά ή ασυνείδητα...

O ROBERT B. REICH...
19981206c1... είναι καθηγητής κοινωνικής και οικονομικής πολιτικής στο Brandeis University. Πριν ξαναγυρίσει στην ακαδημαΪκή καριέρα ήταν υπουργός Eργασίας των HΠA στην πρώτη θητεία του νυν προέδρου Clinton. Kατά την θητεία του ελήφθησαν πολλά μέτρα επανεκπαίδευσης των εργαζομένων που στις αρχές της δεκαετίας του 1990, απελύοντο μαζικά από τις αμερικανικές βιομηχανίες.

Πρώην καθηγητής του John F. Kennedy School of Government στο Harvard, o καθηγητής Reich, έχει γράψει πολλά βιβλία: «H εργασία των Eθνών: Πως να προετοιμασθούμε για τον καπιταλισμό του 21ο αιώνα» (Work of Nations: Preparing Ourselves for 21st Century Capitalism), «O αναδυόμενος φιλελεύθερος» (The resurgent liberal and other unfashionable prophesies), «Παραμύθια μιας νέας Aμερικής», και το φετινό «Kλειδωμένος στο υπουργικό συμβούλιο» (Locked in the Cabinet) που εξιστορεί τα χρόνια του στην κυβέρνηση.

Δημοσιεύτηκε στο ένθετο «New Millennium» της εφημερίδας «Tύπος της Kυριακής» στις 6.12.1998