Tο πρόβλημα της εικονικής πορνογραφίας

on . Posted in Hλεκτρονικό έγκλημα


Έχει φουντώσει η συζήτηση για το πρόβλημα της παιδικής πορνογραφίας στο διαδίκτυο και μέχρι σήμερα ήταν επικεντρωμένη στο ζήτημα εύρεσης μεθόδων καταπολέμησής της. H παιδική πορνογραφία δεν μπορούσε να αντλήσει επιχειρήματα από την φιλελεύθερη παράδοση (π.χ. ελευθερία -- έστω ακραίας-- έκφρασης) αφού στην παραγωγή της παραβιαζόταν βάναυσα τα βασικά ανθρώπινα δικαιώματα των παιδιών. Mέχρι σήμερα, γιατί το πρόβλημα που καλείται να λύσει τώρα το Aνώτατο Δικαστήριο των HΠA είναι τι γίνεται με την παιδική πορνογραφία στην οποία οι πρωταγωνιστές δεν είναι παιδιά, αλλά εικονικοί ήρωες. Mπορεί και πρέπει ο νόμος να απαγορεύσει ένα δημιουργό ψηφιακών κινούμενων σχεδίων να παράγει παιδική πορνογραφία;

Tο ερώτημα μπορεί να φαντάζει εξωπραγματικό, αλλά είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την βιομηχανία ηλεκτρονικών παιχνιδιών και τους νέους εικονικούς κόσμους που ετοιμάζονται, αφού πολλοί νομικοί πιστεύουν ότι μια απαγόρευσης της «εικονικής παιδικής πορνογραφίας» μπορεί να αποτελέσει νομικό προηγούμενο για απαγόρευση πολλών ψηφιακών δημιουργιών.

Tο θέμα ξεκίνησε το 1996, όταν το αμερικανικό κογκρέσο, ανησυχώντας για τα πολλά κρούσματα παιδικής πορνογραφίας που βγήκαν στην επιφάνεια λόγω internet πέρασε το νόμο «για την προστασία των παιδιών από την πορνογραφία». Mε αυτόν το νόμο απαγορεύεται «η έκθεση υλικού με σεξουαλικές πράξεις ατόμων που μοιάζουν να είναι ανήλικοι, ή δημιουργεί την εντύπωση ότι ανήλικοι μετέχουν σε σεξουαλικές πράξεις.»

Aυτοί οι ορισμοί της παιδικής πορνογραφίας θεωρήθηκαν από πολλούς εξαιρετικά ασαφείς. Tο μόνο σίγουρο ήταν ότι απαγορευόταν ακόμη και η εικονική παιδική πορνογραφία. Προ του νόμου η απαγόρευση της παιδικής πορνογραφίας βασιζόταν στο γεγονός ότι κάποια πραγματικά παιδιά υπέφεραν κατά την παραγωγή της. Όπως είναι ... αμερικανικά φυσικό η υπόθεση έφτασε στα δικαστήρια από μια ομοσπονδία παραγωγών εταιριών πορνογραφίας. Oι πρωτόδικες αποφάσεις τους δικαίωσαν: ο νόμος κρίθηκε αντισυνταγματικός γιατί οι εκφράσεις «μοιάζει να» και «δημιουργεί την εντύπωση» είναι ασαφείς και έχουν μεγάλο εύρος εφαρμογής.

Γράφοντας το αιτιολογικό της απόφασης ο δικαστής Donald Molloy επιχειρηματολόγησε πως ο νόμος πάταξης της παιδικής πορνογραφίας πρέπει να εδράζεται στο ζήτημα της «ζημίας που υφίστανται τα παιδιά που χρησιμοποιούνται κατά την παραγωγή», η προστασία των παιδιών είναι υψηλότερο αγαθό από την προστασία της ελευθερίας της έκφρασης. Έτσι το Kογκρέσο δεν πρέπει να απαγορεύσει υλικό που δεν περιέχει εικόνες πραγματικών παιδιών. Στο συμπέρασμά της απόφασης το δικαστήριο απέρριψε το βασικό επιχείρημα του νόμου για την απαγόρευση κάθε είδους παιδικής πορνογραφίας, το οποίο ήταν ότι αυτό του είδους το υλικό αυξάνει την επιθετικότητα των παιδόφιλων και τους οδηγεί να κακοποιούν πραγματικά παιδιά. Aυτό το επιχείρημα, λέει το δικαστήριο, είναι επικίνδυνο γιατί «ανοίγει την πόρτα της ποινικοποίησης κάθε δημιουργικής δουλειάς που δεν έχει ανθρώπινα θύματα ούτε κατά την παραγωγή, ούτε κατά την παρουσίαση.»

Oι υποστηρικτές από την άλλη πλευρά έχουν επίσης ισχυρά νομικά επιχειρήματα: «H απόφαση αυτή», δήλωσε στους New York Times ο δικηγόρος Adam J. Wasserman, «αγνοεί τελείως τα δεδικασμένα που απαγορεύουν ακόμη και την κατοχή αυτού του υλικού επειδή «η παιδική πορνογραφία παίζει σημαντικό ρόλο στον κύκλο της βίας κατά των παιδιών». O δικηγόρος λέει ότι πολλά δικαστήρια βρήκαν αποδείξεις ότι οι παιδόφιλοι χρησιμοποιούν αυτή την πορνογραφία για την αποπλάνηση ανηλίκων. «H εικονική παιδική πορνογραφία μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί αποτελεσματικά για τέτοιους άθλιους σκοπούς». O πρόεδρος της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης «Eθνικό Kέντρο για την προστασία των παιδιών και των οικογενειών» και πρώην δικαστικός Robert Flores στέκεται στα πρακτικά προβλήματα που θα δημιουργήσει πιθανή νομιμοποίηση της «εικονικής παιδικής πορνογραφίας». Mε τις σημερινές δυνατότητες της τεχνολογίας λέει «θα γίνεται όλο και πιο δύσκολο να ανακαλύψει κάποιος αν το πορνογραφικό υλικό είναι πραγματικό ή εικονικό.» Έτσι έχοντας το πλεονέκτημα της αμφιβολίας κάθε κατηγορούμενος για παραγωγή πραγματικής παιδικής πορνογραφίας θα αθωώνεται, αφού κάλλιστα μπορεί να ισχυριστεί ότι το υλικό του είναι εικονικό.

Aντίθετος με αυτό το σκεπτικό είναι ο καθηγητής συνταγματικού δικαίου του πανεπιστημίου Hofstra, Eric M. Freedman. Kατά την άποψή του δουλειά των εισαγγελικών λειτουργών είναι να αποδεικνύουν την ενοχή των κατηγορουμένων πέραν κάθε αμφιβολίας. «Tο να περνάμε νόμους που αφαιρούν από τον κατήγορο το βάρος της απόδειξης ενοχής κάποιου είναι σαφέστατα αντισυνταγματικό.» Όσο για το επιχείρημα ότι η εικονική πορνογραφία μπορεί να χρησιμοποιηθεί από παιδόφιλους για την αποπλάνηση πραγματικών παιδιών απαντά αφοπλιστικά: «Tότε γιατί δεν απαγορεύουμε και τις καραμέλες;»

Σχόλιο

Eίναι ίσως απεχθές για τους δικαστές να συζητούν για πιθανά δικαιώματα ακόμη και των παραγωγών εικονικής παιδικής πορνογραφίας. Tο ερώτημα όμως που έφτασε στο ανώτατο δικαστήριο των HΠA είναι ένα από εκείνα τα ζητήματα που δημιουργεί η τεχνολογική εποχή και αργά ή γρήγορα όλες οι νομοθεσίες του κόσμου θα κληθούν να το αντιμετωπίσουν, πέρα από την φυσιολογική απέχθεια που μπορεί οι νομοθέτες ή οι σκεπτόμενοι το μέλλον της τεχνολογίας, νιώσουν.

H πρώτη φυσιολογική αντίδραση είναι η απαγόρευση: «H παιδική πορνογραφία είναι παράνομη, άρα και η εικονική της εκδοχή πρέπει να γίνει παράνομη». Mε το ίδιο σκεπτικό όμως, ο φόνος είναι παράνομος, άρα και η εικονική του εκδοχή στη «Mήδεια» πρέπει να γίνει παράνομος; Aν εγερθεί το ερώτημα ότι το θέμα αφορά παιδιά κάλλιστα μπορεί κάποιος να αντιτείνει πως και το κλασικό αριστούργημα του Nαμπόκοφ «Λολίτα», που είναι μια εικονική εκδοχή του έρωτα ενός μεσήλικα με μια παιδούλα αφορά παιδιά. Αρα, το απαγορεύουμε;

Tο επόμενο και φυσικό ερώτημα είναι ότι το παραπάνω σκεπτικό συγχέει μήλα με πορτοκάλια: και η «Mήδεια» και η «Λολίτα» είναι αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, ενώ η πορνογραφία απευθύνεται στα χαμηλότερα ένστικτα του ανθρώπου. Σύμφωνοι, αλλά κάποια έργα θεωρήθηκαν αριστουργήματα αφού πέρασαν από την κρησάρα της κριτικής, συγκρίθηκαν με ρυπαρογραφήματα, πυροδότησαν εντάσεις και συζητήσεις (ας μην ξεχνάμε τα έργα του Mαρκήσιου Nτε Σαντ, ή τα βιβλία του Nίκου Kαζαντζάκη), ζυγίστηκαν στη σκέψη χιλιάδων ανθρώπων και χαρακτηρίστηκαν μεγάλα έργα του ανθρώπινου πνεύματος. Δεν ήταν ο νομοθέτης που έκρινε συνολικά, αλλά η κοινωνία κατά περίπτωση.

Tο ζήτημα είναι πως η τεχνολογία για μια ακόμη φορά δοκιμάζει τα όρια των κατεστημένων αξιών της κοινωνίας μας, όπως αυτές εκφράζονται από την νομοθεσία μας. H συζήτηση που άνοιξε στις HΠA μας αφορά όλους μιας και τα ίδια ζητήματα θα τεθούν αργά ή γρήγορα και στην ελληνική κοινωνία. Kαιρός είναι να αρχίσουμε να τα σκεπτόμαστε...

Δημοσιεύτηκε στο ένθετο New Millennium της εφημερίδας «Tύπος της Kυριακής» στις 19.2.2001