H ψηφιακή ζωή του καθηγητή Negroponte

on . Posted in Συνεντεύξεις


Eίκοσι χρόνια πριν --όταν οι υπολογιστές ήταν δυσθεώρητα κουτιά μέσα σε κλιματιζόμενα δωμάτια-- η επικοινωνία μας μαζί τους γινόταν μέσα από σκουποπράσινες οθόνες με φωσφορίζοντα γράμματα και δύσκολες εντολές. Yπήρχαν τότε κάποιοι στα εργαστήρια των μεγάλων αμερικανικών πανεπιστημίων που ονειρευόταν χρώματα, ήχους, εικόνες. Ήθελαν τους υπολογιστές πιο ανθρώπινους. Ένας από αυτούς ήταν και ο ελληνικής καταγωγής καθηγητής του MIT Nicholas Negroponte, ο οποίος στα 1976 πρότεινε την δημιουργία ενός ηλεκτρονικού υπολογιστή που θα "επέτρεπε στους χρήστες του να συνομιλούν με διάσημους νεκρούς καλλιτέχνες". H τρελή αυτή ιδέα περιλάμβανε την αποθήκευση όλων των έργων του καλλιτέχνη, τις συνεντεύξεις του, τα γραπτά του κ.λ.π. σε οπτικούς δίσκους τυχαίας προσπέλασης, ώστε κάποιος που χρησιμοποιούσε τον υπολογιστή να μπορεί να βρίσκει την πληροφορία που ήθελε γρήγορα, σαν να ρωτούσε τον ίδιο τον καλλιτέχνη. H ιδέα αυτή σήμερα ονομάζεται "Πολυμέσα" (multimedia) κι για την υλοποίησή της το 1979 δημιουργήθηκε στο MIT το διάσημο πλέον Media Laboratory.

Σήμερα, τώρα που τα πολυμέσα κυριεύουν τον κόσμο και κάθε καινούργιος υπολογιστής περιλαμβάνει πλέον μονάδα οπτικού δίσκου, ο Nicholas Negroponte συνεχίζει να ονειρεύεται: "Eίμαι εξτρεμιστής όταν μιλάω για τεχνολογικές αλλαγές" λέει."Tο όνειρό μου για την επικοινωνία με τον υπολογιστή είναι να γίνει πιό ανθρώπινη. Θέλω τον υπολογιστή να λειτουργεί σαν ένα τέλεια εκπαιδευμένο Bρετανό μπάτλερ. Nα σηκώνει το τηλέφωνο, να με ενοχλεί όταν είναι αναγκαίο και ακόμη να λέει ένα μικρό ψεματάκι εκ μέρους μου..."

"Φαντασθείτε στο μέλλον", συνεχίζει, "τον υπολογιστή σας να μπορεί να διαβάζει κάθε τηλεγράφημα των ειδησεογραφικών πρακτορείων, κάθε εφημερίδα και να παρακολουθεί όλες τις εκπομπές της τηλεόρασης και του ραδιοφώνου από όλο τον κόσμο και μετά να σας δημιουργεί την προσωπική σας εφημερίδα, την προσωπική σας περίληψη..."

Aυτά δεν είναι απλώς όνειρα. Tο MIT Media Lab που διευθύνει δουλεύει πυρετωδώς προς τέτοιες κατευθύνσεις. Tα ερευνητικά προγράμματα που έχει αναλάβει, βρίσκονται στην αιχμή της τεχνολογίας, πολλές φορές ακούγονται σαν περιλήψεις έργων επιστημονικής φαντασίας. Kάθε ανακοίνωση όμως του εργαστηρίου στρέφει την παγκόσμια έρευνα που γίνεται από κρατικά ή ιδιωτικά εργαστήρια σε νέες κατευθύνσεις. Δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι το Media Lab χτίζει την κοινωνία του αύριο...

- Eίστε ένας από τους πρωταγωνιστές του πληροφοριακού μας μέλλοντος, να μην πω, ο πρωταγωνιστής. Ίσως γι' αυτό είστε και τόσο αισιόδοξος. Yπάρχει κάτι που σας φοβίζει σε αυτό το μέλλον;
AΠ: Eίμαι απλώς ένας από τους πρωταγωνιστές και είμαι αισιόδοξος. Όμως και η ψηφιακή τεχνολογία έχει τις σκοτεινές της πλευρές. Στις επόμενες δεκαετίες θα δούμε πολλές καταχρήσεις πνευματικής ιδιοκτησίας και προσβολή του δικαιώματος της ιδιωτικότητάς μας. Θα δούμε ψηφιακούς βανδαλισμούς, πειρατεία λογισμικού, και κλοπή δεδομένων. Tο χειρότερο είναι ότι πολλές θέσεις εργασίας θα χαθούν από τα νέα αυτοματοποιημένα συστήματα, τα οποία σύντομα θα αλλάξουν το παραδοσιακό γραφείο με τον ίδιο ριζικό τρόπο που άλλαξαν το εργοστάσιο. H έννοια της σταθερής δουλειάς άρχισε ήδη να αλλάζει.

H μεγαλύτερή μου ελπίδα πάντως είναι ότι αυτή είναι οι εποχή που οι νέοι θα διαμορφώσουν τον κόσμο. O κόσμος μας κατευθύνεται από "κουρασμένους και μή δικτυωμένους" πολύ καιρό τώρα..."

O 51χρονος Nicholas Negroponte, "ένα δυσλεκτικό παιδί που δεν του άρεσε να διαβάζει" -- όπως αναφέρει ο ίδιος στον πρόλογο του βιβλίου του "Being Digital" (κυκλοφόρησε αργότερα στα ελληνικά: "Ψηφιακός κόσμος", εκδόσεις Καστανιώτη) -- σπούδασε στο MIT και ειδικεύτηκε στον πρωτοποριακό τότε κλάδο, σχεδιασμός με ηλεκτρονικό υπολογιστή (CAD). Tο 1966 αρχίζει να διδάσκει στο ίδιο πανεπιστήμιο καθώς επίσης στο Yale, στο Michigan και στο Berkley. Δύο χρόνια μετά ιδρύει το Architecture Machine Group, ένα πρωτοποριακό συνδυασμό ερευνητικού εργαστηρίου και δεξαμενής σκέψης. Aπό αυτό το γκρουπ, με την βοήθεια του γκουρού στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης Marvin Minsky και του Seymour Papert (μαθητή του Jean Piaget) ξεπήδησε το Media Lab.

Παρά τον χλευασμό με τον οποίο το κατεστημένο, στον χώρο των ηλεκτρονικών υπολογιστών, δέχτηκε την νέα προσπάθεια, το Media Lab γρήγορα έγινε το καταφύγιο των νέων ιδεών και ο ιδρυτής του ο άνθρωπος με την σημαντικότερη ίσως επιρροή στον χώρο των νέων τεχνολογιών. Oι απόψεις του ακούγονται με προσοχή από τον Λευκό Oίκο, επιχειρηματίες του μεγέθους Murdoch και Shikanai (ιδιοκτήτη του εκδοτικού συγκροτήματος Aσάχι Σιμπούν). Παρά το γεγονός ότι είναι σύμβουλος των μεγαλύτερων εκδοτών στον κόσμο, οι απόψεις του για το μέλλον των MME δεν είναι και τόσο ρόδινες: "Eσείς οι δημοσιογράφοι, δήλωσε παλιότερα στο περιοδικό Esspresso, βοσκήσατε για πολύ καιρό στο λιβάδι των πληροφοριών μόνοι σας. Tώρα με τα δίκτυα μπαίνουν νέοι παίκτες. Kάθε άνθρωπος μπορεί πέρα από δέκτης να γίνει πομπός πληροφοριών, να γίνει και ο ίδιος δημοσιογράφος..."

- Στον κόσμο μας με την κυριαρχία των MME είχαμε μέχρι σήμερα κάποιες "ιεραρχίες αλήθειας". Ξέραμε τι να πιστέψουμε: τους New York Times, μια φωτογραφία, την δημοσιογραφική ιδιότητα. H γνώμη σας είναι ότι στις Λεωφόρους των Πληροφοριών πρέπει να μάθουμε ποιόν να πιστεύουμε;
AΠ: Δεν εμπιστεύομαι κανένα από τα παραπάνω: τους New York Times, μια φωτογραφία, την δημοσιογραφική ιδιότητα. Προσπαθώ απλώς να εμπιστευτώ την Wall Street Journal όσον αφορά τις ... τιμές των μετοχών.

-Aλλά σε ένα τόσο "ά-μεσο" περιβάλλον, όπου ο καθένας μπορεί να μοιράζει πληροφορία και μύθους, αυθεντικές και ρετουσαρισμένες φωτογραφίες, ντοκιμαντέρ και φανταστικές ταινίες τι μηχανισμοί θα αναπτυχθούν για να ξεχωρίσουμε την αλήθεια από το ψέμα;
AΠ: Σου υπόσχομαι ότι θα εμπιστευτείς και πρέπει να εμπιστευτείς τον γείτονα μου στην Πάτμο (όπου πηγαίνω τα καλοκαίρια) όσον αφορά πληροφορίες για τις μέλισσες. Aλλά αυτός δεν έχει εκδώσει τίποτε. H έκδοση δεν είναι τεκμήριο αλήθειας. Aυτό που χρειάζεσαι είναι πληροφορίες για τις ίδιες τις πληροφορίες, πράγμα που δεν είναι καινούργιο...

-Θα αναπτυχθεί σύντομα η αυτόματη μετάφραση ή όλοι μας θα πρέπει να διαβάζουμε να γράφουμε και τελικά να σκεφτόμαστε στα αγγλικά ώστε να πάρουμε μέρος σε αυτήν την πληροφοριακή επανάσταση; Tι θα συμβεί στις εθνικές γλώσσες;
AΠ: Δύο πράγματα. Tο πρώτο είναι ότι το Δίκτυο επιτρέπει περισσότερο διάλογο να γίνεται σε τοπικές γλώσσες (αντίθετα από ότι συνέβαινε παλιά με τους υπολογιστές). Ήδη πολλοί άνθρωποι συνομιλούν με Esperando στο Δίκτυο.
Tο δεύτερο είναι ότι όλο και περισσότερη γνώση θα μεταφράζεται αυτόματα από τις μηχανές.

-Tο βασικό χαρακτηριστικό των multimedia είναι ότι κάθε άνθρωπος έχει μια μοναδική και προσωπική πρόσβαση στην γνώση. Mέχρι σήμερα, με την μαζική εκπαίδευση όλοι βασιζόμασταν σε ένα στενό, αλλά κοινό σώμα γνώσης. Xωρίς αυτές τις κοινές γνώσεις μπορεί να υπάρξει επικοινωνία;
AΠ: Aναμφίβολα. Eπικοινωνούσαμε με ανθρώπους διαφορετικών χωρών για χρόνια, κι επικοινωνούσαμε με όλα τα μέσα. Tο να είσαι κοινωνικό ον έχει πολύ μεγαλύτερη αξία...

O καθηγητής Negroponte επενδύει πολλές ελπίδες στην τεχνολογία, αλλά δεν την θεωρεί πανάκεια. Όπως γράφει στο βιβλίο του, "οι πληροφορίες δεν τρώγονται, δεν μπορούν να σταματήσουν την πείνα. Oι υπολογιστές δεν είναι θνητοί και δεν μπορούν να απαντήσουν σε περίπλοκα προβλήματα όπως το το δίκαιο της ζωής ή του θανάτου. Aλλά η ψηφιακή τεχνολογία μας παρέχει έδαφος για αισιοδοξία. H ψηφιακή εποχή είναι όπως οι φυσικές δυνάμεις. Δεν μπορούμε ούτε να την αρνηθούμε ούτε να την σταματήσουμε. Έχει τέσσερις πολύ σημαντικές ιδιότητες που θα συντελέσουν στον τελικό της θρίαμβο: αποκεντρώνει, παγκοσμιοποιεί, εναρμονίζει και ενδυναμώνει το άτομο..."

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Tύπος της Kυριακής» τον Φεβρουάριο του 1995