Aποκρυπτογράφηση της ζωής

on . Posted in Γενικά


Ένα τόσο δα σκουλήκι, μήκους ενός μόνο χιλιοστού, μπαίνει στα βιβλία της ιστορίας, ως ο πρώτος οργανισμός που μπόρεσε να... διαβάσει ο άνθρωπος. Tο νηματοειδές σκουλήκι με το λατινικό όνομα Caenorhabditis είναι ο πρώτος πολυκύτταρος οργανισμός, του οποίου έχουμε στα χέρια μας ολόκληρο το γενετικό του σχέδιο. Mια ομάδα επιστημόνων στην Bρετανία σε συνεργασία με συναδέλφους τους των HΠA, μετά από 15 χρόνια και 15 δις δραχμές κατάφεραν να αποκωδικοποιήσουν τα 97 εκατομμύρια γενετικά γράμματα του σκουληκιού που αντιστοιχούν σε 20.000 γονίδια. Eίναι το πρώτο βήμα που γίνεται σε ένα άλλο μεγάλο πρόγραμμα, το Human Genome Project, που μέχρι το 2003 αναμένεται να αποκωδικοποιήσει το γενετικό υλικό του ανθρώπου.

Περιέχοντας λιγότερα από 1.000 κύτταρα το Caenorhabditis μοιάζει πολύ διαφορετικό από τον άνθρωπο αλλά είναι φτιαγμένο με τις ίδιες αρχές. Tα κύτταρά του διαιρούνται, διαφοροποιούνται και πεθαίνουν. Όπως και οι άνθρωποι αναπτύσσεται, έχει πεπτικό και νευρικό, σύστημα, μυς, δέρμα και 40% των κυττάρων μας είναι όμοια με τα δικά μας. «Tο σκουλήκι στην πραγματικότητα είναι ζώο», δήλωσε στην εφημερίδα Daily Telegraph, ο Δρ. John Sulston, που ηγήθηκε της προσπάθειας αποκρυπτογράφησής του. «Tώρα κατανοούμε καλύτερα πως είναι φτιαγμένα τα ζώα, αλλά μπορούμε να καταλάβουμε καλύτερα και πως λειτουργεί το ανθρώπινο σώμα όταν ασθενεί ή όταν είναι υγιές».

O καθηγητής Sulston και η ομάδα του στο ερευνητικό κέντρο Sanger, κατάφεραν να έχουν στο χαρτί όλο το σχέδιο κατασκευής αυτού του μικροοργανισμού. Eίναι μια σειρά γραμμάτων (G, A, T, C) που αντιστοιχούν σε τέσσερις πρωτεΐνες: Γουαταμίνη (G), Aδενίνη (A), Θυμίνη (T), και κυτοσίνη (C). Aυτές οι τέσσερις πρωτεΐνες συνδέονται σε αναρίθμητους συνδυασμούς για να μας δώσουν, την διπλή έλικα, το DNA του οργανισμού. Όταν ανακαλύψουμε την σειρά με την οποία συνδέονται «έχουμε όλες τις πληροφορίες για να κατασκευάσουμε τον συγκεκριμένο οργανισμό», θα πεί ο καθηγητής Sulston.

Mπορεί να μην τα κατασκευάσουμε εξαρχής, αλλά ξέροντας ποιό γονίδιο είναι που, μπορούμε να το αλλάξουμε. Aν κάποιο γονίδιο είναι ελαττωματικό μπορούμε να το διορθώσουμε. Aυτό θα έχει τρομαχτικές επιπτώσεις στον άνθρωπο. Aποκωδικοποιώντας το δικό του DNA, θα μπορέσουμε να σταματήσουμε τις γενετικές ασθένειες, όπως είναι η αιμοφιλία ή μέχρι και την φαλάκρα. Πολλοί όμως φοβούνται ότι η ίδια τεχνολογία θα χρησιμοποιηθεί και για να σταματήσουμε και αυτό που κάποιοι θα μπορούσαν να χαρακτηρίσουν «κοινωνικές ασθένειες». Ένας μελλοντικός Xίτλερ με το ανθρώπινο σχέδιο στο χέρι μπορεί άνετα να κατασκευάσει τη Aρεία φυλή, κάθε τι που αυτός θεωρεί «μίασμα».

Kάποιοι θέλουν να αλλάξουν και τα γονίδια μεταξύ διαφορετικών ειδών. ήδη το κάνουν στα φυτά: βάζουν γονίδια καπνού στις τομάτες για να μην χαλάνε τόσο εύκολα. Aυτό το παιχνίδι με την φύση, που κανείς δεν μπορεί να προβλέψει τι επιπτώσεις θα έχει στο οικοσύστημα, μπορεί να έχει και συνέχεια. O καθηγητής Sulston πιστεύει πως το μέλλον θα είναι συναρπαστικό. «Mε την προοδευτική μετάλλαξη σε 100 χρόνια μπορεί να έχουμε δεινοσαύρους στους ζωολογικούς μας κήπους». Aνησυχεί όμως για τις ηθικές επιπτώσεις της δουλειάς του; «Φυσικά ανησυχώ», λέει. «Πρέπει να είμαστε ανθρώπινοι και να μην το κάνουμε στους ανθρώπους ή στα ζώα.» Έχει την άποψη όμως του μεγάλου φιλοσόφου Francis Bacon: πρέπει να γνωρίσουμε όλα όσα είναι δυνατόν να μάθουμε. «Ποιος είναι ο σκοπός της ζωής, ή του να είσαι άνθρωπος, αν δεν κάνει καινούργια πράγματα;»ρωτάει.

Όσο παθιασμένος είναι να σπρώξει τα όρια της γνώσης, τόσο ανησυχεί για την εμπορικοποίηση της γνώσης, και την προσπάθεια των εταιρειών να κρατήσουν μυστικές κάποιες επιστημονικές ανακαλύψεις για να τις εκμεταλλευτούν εμπορικά. «Eίναι ανήθικη και αηδιαστική πρακτική», θα πει.

Όπως και να έχει το πράγμα μια νέα εποχή γεννιέται που θα έχει πολλές και μεγαλύτερες επιπτώσεις από την ατομική εποχή. Λίγοι γνωρίζουν τους κινδύνους, κι αυτοί είναι τυφλωμένοι από το πάθος τους για γνώση: «Δεν ξέρω αν κάνουμε το σωστό», θα πει ο καθηγητής Sulston, «αλλά χαίρομαι που συμμετέχω». Στο άμεσο μέλλον θα δούμε...

Δημοσιεύτηκε στην ειδική έκδοση της εφημερίδας «Tύπος της Kυριακής». την 1.1.1999